Những tấm ảnh độ? đá? về khu Mả Lạɳɠ – Khu người nghèo ở Saigon vào những năm trước thập niên 70

0
437

Saigon luôn được nhắc đến với tên gọi “Hòn Ngọc Viễn Đông” với đường phố và những biệt thự hào nhoáng nhưng vẫn còn những góc khuất ẩn chứa đằng sau sự phát triển của “thủ đô” Miền Nam trước 1975 với những sự đau thương đầy nước mắt mà ít ai nhắc đến về cuộc sống của những người có thu nhập thấp tại Saigon.

Sau đây là loạt ảnh của cựu binh Mỹ Thomas W. Johnson chụp vào năm 1965.

Với những người nghèo nhất, mái nhà của họ có thể chỉ là những ống cống bằng bê tông. Đây đa phần là những người phải di cư do cнιếɴ sự.
Với những người nghèo nhất, mái nhà của họ có thể chỉ là những ống cống bằng bê tông. Đây đa phần là những người phải di cư do cнιếɴ sự.
Những ngôi nhà tạm bợ bên bờ kênh Bến Nghé.
Những ngôi nhà tạm bợ bên bờ kênh Bến Nghé.
khu ổ chuột ở Chợ Lớn nhìn từ máy bay, nơi sinh sống của hàng trăm nghìn người nghèo trong những ngôi nhà tạm làm bằng vật liệu thô sơ.
Người dân của các xóm nghèo Sài Gòn làm đủ nghề để kiếm sống trên đường phố, như đi bán mía ghim dạo…
Người dân của các xóm nghèo Sài Gòn làm đủ nghề để kiếm sống trên đường phố, như đi bán mía ghim dạo…
…Hay làm lao công.
…Hay làm lao công.
Hai mẹ con người vô gia cư mắc võng nằm bên vỉa hè Sài Gòn.
Một người lái đò chở khách qua sông Sài Gòn.
Hai cậu bé vận chuyển một tấm ván và một cái trống thép đến nghĩa trang nơi họ sống cùng gia đình, tháng 4 năm 1968. Những người nghèo nhất Sài Gòn đã phải xây nhà ở nghĩa trang địa phương. (Ảnh AP / Eddie Adams)
Hai cậu bé chơi cờ caro trên một ngôi mộ bê tông gần nhà ở một Khu Mả Lạng Sài Gòn, tháng 4 năm 1968. (Ảnh AP / Eddie Adams)
Khu Mả Lạng tại Saigon

Người đàn ông đứng ở ngưỡng cửa ngôi nhà của mình, nơi những bia mộ đóng vai trò là sân trước của anh ấy.

Trẻ con chơi đá gà tại khu Mả Lạng

Trẻ em đứng trên đỉnh của thập giá bia mộ trong nghĩa trang tại Sài Gòn nơi chúng sống cùng gia đình, tháng 4 năm 1968. Những người nghèo nhất thành phố không còn cách nào khác hơn là xây dựng những căn nhà tạm tồi tàn trong khu nghĩa địa để có được nơi trú ngụ. Bức tường phía sau những đứa trẻ này là của một cửa hàng mặt tiền hướng ra con đường chính ở Sài Gòn.

Trẻ em chơi với súɴԍ nhựa và súɴԍ gỗ tại một nghĩa địa đầy rác gần nhà ở trung tâm thành phố Sài Gòn, Việt Nam, ngày 15 tháng 3 năm 1968.

Cậu bé chơi với chú chó cưng của mình trước sân nhà. Xa xa là chiếc xe Lam hiệu Vespa quen thuộc
Những đứa trẻ tò mò trước nhiếp ảnh gia Eddie Adams
Khu Mả Lạng tại Saigon – Xung quanh nghĩa địa toàn rác.
Những đứa trẻ tò mò
Người lớn chọn cờ tướng làm thú vui tao nhã
Saigon 1968 – Khu Mả Lạng tại Saigon – Ngôi nhà thờ trong khu nghĩa địa
Em bé bán kem tại vòi nước máy công cộng góc đường Nguyễn Cư Trinh- Cống Quỳnh.

Đường Nguyễn Cư Trinh đoạn gần Võ Tánh (nay là Nguyễn Trãi). Phía trước là ngã tư Phát Diệm (nay là Trần Đình Xu). Giữa hình là nhà nguyện tại nghĩa địa Cầu Kho (sau 1975 trở thành khu tạm cư Kinh tế mới, quen gọi là khu Mả Lạng).

Bé gái chuyển quần áo cho mẹ phơi trên dây ở Sài Gòn, tháng 4/1968.

Một cậu bé đi bộ đến nhà mình trên những ống cống trong mê cung của những ngôi nhà được xây dựng trên nghĩa trang ở Sài Gòn, tháng 4/1968

Một cậu bé đi bên trên nước thải trên những tấm ván gỗ bế theo chú mèo cưng của mình ở Sài Gòn vào tháng 4 năm 1968.

Saigon 1968 - Khu Mả Lạng
Saigon 1968 – Khu Mả Lạng
Một đứa trẻ đứng gần cửa nhà mình trong khi chú lợn của gia đình nằm nghỉ ngơi ở Sài Gòn, tháng 4 năm 1968.
Một đứa trẻ đứng gần cửa nhà mình trong khi chú lợn của gia đình nằm nghỉ ngơi ở Sài Gòn, tháng 4 năm 1968.
Một cô gái bế em gái bé bỏng và mỉm cười với máy ảnh ở Sài Gòn, tháng 4 năm 1968.
Một cô gái bế em gái bé bỏng và mỉm cười với máy ảnh ở Sài Gòn, tháng 4 năm 1968.

Xem thêm: Ngắm Saigon qua những đổi thay ở các khu chợ – Nơi ρнảη áηн chân thực nhất về cuộc sống

Người ta bảo chợ là nơi phản ánh chân thực nhất về cuộc sống. Vì thế, muốn biết sự thay đổi chân thực nhất về nhịp sống Sài Gòn, hãy tìm đến chợ…

Dù ngày nay, những siêu thị, trung tâm thương mại mọc lên như nấm thì văn hóa đi chợ truyền thống vẫn in đậm dấu ấn trong đời sống người dân Sài Gòn. Gần 4 thập kỷ kể sau ngày thống nhất đất nước, chợ Sài Gòn có gì thay đổi?

Về cơ bản, kiến trúc của những ngôi chợ nổi tiếng trăm tuổi ở Sài Gòn như chợ Bến Thành, chợ Bình Tây, chợ Tân Định… vẫn không có nhiều thay đổi sau bao nhiêu năm tháng. Điểm khác biệt chính là phương tiện đi lại cùng sự thay đổi đối tượng khách hàng của các chợ.

Chợ Bến Thành được khánh thành năm 1914, khi ấy người dân gọi là chợ Mới hay chợ Sài Gòn để phân biệt với chợ Cũ. Sau năm 1957, chợ đổi tến thành chợ Bến Thành, gồm 4 ô cửa và 4 tháp cổng có gắn đồng hồ nhìn ra 4 con đường trung tâm quận 1. Trong ảnh là mặt trước chợ Bến Thành do nhiếp ảnh gia John Diminis chụp năm 1961. Phương tiện di chuyển chủ yếu ngày ấy là xe đạp và xe xích lô, những người bán hàng thì quẩy gánh dập dìu trước và bên hông chợ.

Không chỉ thuần túy là nơi buôn bán, gần một trăm năm qua chợ Bến Thành đã trở thành một chứng nhân lịch sử chứng kiến bao đổi thay thăng trầm của thành phố. Những năm gần đây chợ Bến Thành còn là địa điểm tham quan không thể thiếu cho bất cứ tour du lịch nào đến TP. Hồ Chí Minh với các mặt hàng thời trang, hàng thủ công mỹ nghệ, quà lưu niệm…

Chợ Bình Tây là chợ trung tâm của khu vực Chợ Lớn, nơi có nhiều người Hoa sinh sống nhất của miền Nam trước đây. Nơi đây thu hút đa số dân mua bán chuyên nghiệp bởi phần lớn hàng hóa được bán sỉ và chuyển về các tỉnh miền Tây Nam Bộ. Trong ảnh là chợ Bình Tây được chụp năm 1965 khi ấy mặt tiền vẫn còn thoáng đẹp với kiến trúc cổ rất đặc trưng.

Ngày nay, chợ Bình Tây đã được sửa sang lại, phân khu theo ngành hàng và vẫn còn chức năng chợ đầu mối, nhưng đã vai trò đã giảm do các hãng buôn lớn đều có nhà phân phối ở các tỉnh. Chợ phát triển, các quầy hàng tấp nập, xe cộ nhộn nhịp khiến chợ mất đi vẻ đẹp hoài cổ vốn có.

Chợ Tân Định được xây năm 1926, là một trong những chợ được xem là dành cho nhà giàu Sài Gòn thời ấy, bởi giá bán thường cao hơn các chợ khác. Kiến trúc chợ từ những năm 40 đến nay không thay đổi nhiều, nhưng ngày xưa thoáng đẹp, những gian hàng rộng rãi hơn.

Ngày nay Tân Định là chợ nổi tiếng kinh doanh các loại vải rẻ nhất Sài Gòn. Chợ Tân Định nay bí lối, sạp hàng, ki-ốt, quảng cáo tứ bề. Đi bên đường Hai Bà Trưng, chẳng ai còn nhìn thấy mặt tiền được thiết kế nổi bật theo kiến trúc Pháp nữa.

Chợ An Đông nằm trên đường An Dương Vương, Q.5, có lịch sử hoạt động 56 năm. Khu chợ cũ ngày xưa được xây dựng năm 1954, qua thời gian bị hư hại nhiều. Vào năm 1990 trên nền chợ cũ mọc lên ngôi chợ mới với 5 tầng lầu khang trang. Chợ An Đông được Donald Jellema chụp năm 1967 (ảnh trên) và Trung tâm thương mại – dịch vụ An Đông ngày nay.

Những con đường ở chợ xưa luôn tấp nập người mua kẻ bán (Ảnh trên: con đường bên hông Chợ Lớn năm 1966). Ngày nay, bên cạnh những quầy hàng tất bật, người đi chợ phải chịu cảnh đồng hàng cùng hàng xe cộ chật chội (Ảnh dưới: con đường vào chợ Xóm Củi, Q.8)

Bên cạnh những ngôi chợ được lưu giữ trong nhiều thập kỷ, hòa cùng nhịp phát triển của Sài Gòn, nhiều ngôi chợ đã biến mất nhường chỗ cho những công trình mới khang trang, hiện đại.

Từ khoảng năm 1947, khi chợ Cầu Muối hình thành thì chợ Cầu Ông Lãnh chia thành 3 khu vực. Khu vực các vựa bán trái cây nằm từ chân câu Ông Lãnh đến đầu đường Yersin, khu vực bán cá (chợ cá) từ đầu đường Yersin đến chân cầu Calmette. Khu vực bán tạp hóa gọi là Chợ Cháy, nằm đối diện với chợ trái cây. Hàng hóa từ các nơi về chợ Cầu Ông Lãnh bằng ghe thuyền. Những chiếc ghe chở trái cây đầy ắp từ miền Tây nam Bộ chở lên cập bến chợ Cầu Ông Lãnh luôn tấp nập.

Ngày 13/4/1999, chợ Cầu Ông Lãnh cháy rụi. Tất cả tiểu thương ở chợ phải chuyển sang buôn bán ở chợ đầu mối thủy hải sản Bình Điền (Bình Chánh) và chợ đầu mối trái cây Tân Xuân (Hóc Môn) từ 23/10/2003. Ngày nay, ở địa điểm tụ tập chợ Cầu Ông Lãnh xưa là cây cầu 3 làn xe nối liền khu vực Q.1 và Q.4. Những mảnh đời nghèo khổ từ lâu sống bám vào bờ rạch Bến Nghé, dọc chợ Cầu Ông Lãnh cũng phải chuyển đi trả lại mỹ quan cho đại lộ Đông Tây. Dấu ấn của khu chợ tấp nập xưa chỉ còn là những quầy hàng nhỏ lẻ dọc hai bên đường Nguyễn Thái Học và Cô Bắc.

Sài Gòn thập niên 1960 – 1970 có đầy những khu chợ đen (chợ trời) trên đường Tôn Thất Đạm, Lê Lợi chuyên bán những mặt hàng giảm giá của Mỹ như thuốc lá, rượu, đồ hộp…

Ngày nay những khu chợ đen ấy không còn nữa. Người dân Sài Gòn và du khách nước ngoài thỉnh thoảng vẫn đi tìm những món đồ Mỹ ngày xưa ở vài quầy hàng lưu niệm trong chợ Dân Sinh.

Nếu như về kiến trúc chợ Sài Gòn xưa nay không có nhiều thay đổi thì sự biến đổi ở những sạp hàng ở chợ mới chính là điểm khác biệt lớn nhất. Thay cho những sạp hàng ngồi sệt đất và bày bán lộ thiên, những sạp hàng ngày nay được nâng cao, bày biện đẹp mắt và chuyên nghiệp hơn xưa.

Một khu bán gà ở chợ An Đông năm 1956, những con gà được nhốt vào lồng và đem ra chợ bán (ảnh trên). Ngày nay, gà được làm sẵn sạch sẽ, người mua chỉ việc mua về và chế biến.

Một quầy trái cây năm 1970 ở chợ An Đông.
Một quầy trái cây vào năm 2014 ở chợ An Đông.
>> Xem thêm: Bức thư củɑ mẹ gửi cоп Ƭrɑi ѵà cоп dâu khiếп пhiều пgười bật ƙɦóc
Một sạp bán hành ở chợ do nhiếp ảnh Donald Jellema chụp năm 1967 với chiếc cân đĩa với những quả cân 2 lạng, 5 lạng, 1kg, 5kg…
Ngày nay, người bán hàng thường dùng cân điện tử tiện lợi hơn
Một khu bán cá năm 1965 ở chợ Xóm Củi.
Một khu bán cá vào năm 2014 ở chợ Xóm Củi.
Một quầy bán thịt năm 1966 (ảnh Marilyn Rita Silverstone)
Một quầy bán thịt năm 2014.
Một quán hủ tiếu người Hoa trong Chợ Lớn năm 1961 (ảnh John Dominis).
Một quán hủ tiếu người Hoa trong Chợ Lớn năm 2014.
Bên cạnh những khu bán sành sứ như xưa chụp năm 1956.
Chợ nay xuất hiện rất nhiều khu bán đồ nhựa.
Một quầy hàng ăn ở chợ năm 1961 (ảnh John Dominis).
Quẩy ăn ở chợ hiện nay

Năm 1971, Sài Gòn đã có vài siêu thị, có một cái nằm trên đường Lê Văn Duyệt (Cách Mạng Tháng 8) nhưng siêu thị lúc đó chỉ là cửa hàng chủ yếu là thức ăn, một ít đồ gia dụng. Phương thức mua bán giống như cửa hàng tự chọn ngày nay. Trước 1975 cũng có một siêu thị Nguyễn Du nằm trên đường Chu Mạnh Trinh – Nguyễn Du (vị trí Tổng Công ty lương thực Miền Nam ngày nay) đây là siêu thị đầu tiên của Sài Gòn quy mô khá lớn, trong đó cũng có máy lạnh, hàng hóa rất phong phú.

Bên trong siêu thị Nguyễn Du năm 1971. Ngày xưa, siêu thị không phải là nơi ai cũng vào được, khách hàng phải có thẻ công chức, những người ăn lương nhà nước.

Ngày nay, siêu thị là nơi dành cho tất cả mọi người. Với ánh đèn điện sáng choang, những lối đi mát rượi, sạch sẽ và có vô số quầy hàng trưng bày phong phú, siêu thị trở thành điểm đến của nhiều bà nội trợ hiện đại.

>> Xem thêm: Đám cưới Công Phượng dạng bảo mật cao: Khách dự tiệc phải quẹt thẻ và đăng ký mới nhận ảnh sau tiệc

Theo Bài và ảnh: Lê Minh / MASK Online